روایت سوم: از اعزام بیمار تا نجات قلب در ایران

روایت نقش هیات امنا در خودکفایی جراحی قلب ایران
امروز جراحی قلب باز در بیمارستان‌های سراسر ایران عملی روزمره است؛ آن‌قدر عادی که شاید به‌سختی بتوان تصور کرد زمانی نه‌چندان دور، چنین امکانی در کشور وجود نداشت.
تنها چند دهه پیش، بیماران مبتلا به بیماری‌های پیچیده قلبی با واقعیتی تلخ روبه‌رو بودند: امید اصلی آنان برای نجات، سفری دشوار و پرهزینه به خارج از کشور بود؛ سفری که نه در توان بسیاری از خانواده‌ها بود و نه حال جسمی بخش قابل‌توجهی از بیماران اجازه آن را می‌داد.
در چنین شرایطی، مدیران و سیاست‌گذاران حوزه سلامت به این جمع‌بندی رسیدند که آینده نظام درمان ایران، نمی‌تواند بر اعزام بیماران به خارج از کشور استوار باشد. راه‌حل، افزایش تعداد سفرها نبود؛ باید توان درمان در داخل کشور ساخته می‌شد.
این دگرگونی تنها با خرید تجهیزات پیشرفته پزشکی به دست نمی‌آمد. مسیر خودکفایی در جراحی‌های پیچیده قلبی، نیازمند انتقال هدفمند فناوری، آموزش عمیق و مستمر جراحان و تیم‌های بالینی، ایجاد و تقویت مراکز تخصصی قلب و سرمایه‌گذاری پایدار در زیرساخت‌های نظام سلامت بود.
در این میان، هیئت امنای صرفه‌جویی ارزی در معالجه بیماران (HOA) به یکی از اضلاع مهم این تلاش ملی بدل شد. HOA با فراهم‌کردن دسترسی به فناوری‌های نوین پزشکی و کمک به استحکام زیرساخت‌های درمان تخصصی، به شکل‌گیری نظامی یاری رساند که توان انجام جراحی‌های پیچیده قلبی را در داخل کشور به‌دست آورد.
اما اثر این تحول، به خودِ جراحی قلب محدود نماند.
نسل تازه‌ای از جراحان تربیت شد؛ تیم‌های درمانی چندرشته‌ای شکل گرفت؛ بیمارستان‌های تخصصی افق تازه‌ای از توانمندی را تجربه کردند. بیماران، دسترسی سریع‌تر و نزدیک‌تر به درمان نجات‌بخش در کنار خانواده‌های خود پیدا کردند و تجربه انباشته در این مراکز، زمینه را برای پیشرفت‌های بعدی در حوزه قلب و عروق فراهم ساخت.
امروز، ایران بسیاری از جراحی‌های پیچیده قلبی را که زمانی تنها با اعزام بیمار به خارج از کشور ممکن بود، در داخل مرزهای خود انجام می‌دهد؛ و مراکز قلب کشور به مقاصدی معتبر برای ارجاع بیماران از دیگر کشورهای منطقه تبدیل شده‌اند.
سرگذشت جراحی قلب در ایران یادآور آن است که تحول در نظام سلامت، با واردات صرفِ فناوری رقم نمی‌خورد؛ این تحول، زمانی معنا می‌یابد که دانش بومی شکل بگیرد، نهادهای تخصصی قوام یابند و بر روی نیروی انسانی سرمایه‌گذاری شود؛ انسان‌هایی که فناوری را از سطح ابزار، به سطح «بهبود واقعی مراقبت از بیمار» ارتقاء می‌دهند.
زیرا هر عمل موفق، سال‌ها پیش از ورود بیمار به اتاق عمل آغاز می‌شود؛
از جایی که اراده‌ای شکل می‌گیرد تا توان ملی در حوزه سلامت ساخته شود.

*